Plaatsnamelies (Limburgse inleiding)

Naar de Nederlandse tekstversie van dit bericht.

Haolt op: Plaatsnamelies / Plaatsnamenlijst (PDF bestand, 205 kb)

En noow aan de slaag...

Veldeke Limburg haet op verzeuk van de provincie Nederlands Limburg 'n lies gemak van Limburgse plaatsname wie die in de plaats zelf waere oetgespraoke. Drs Frens Bakker deej 't veldwerk daoveur en haet ouk de lies, met hölp van 'n "begeleidingskemissie", wiejer vorm gegaeve. 't Is 'n prachtig werkstök gewaore. De Limburgse krante, radio en televisie hebbe d'r ónderwiel ruumme aandach aan bestaejd.

De Toponiemelies, wie dit werkstök officieel het, is op 10 februari door de veurzitter van Veldeke Limburg aan gedeputeerde Martien Eurlings aangebaoje. De Veldeke-veurzitter zag te verwachte det d'r euver de lies nog hiel waat discussies zulle losbarste. Wie hae beschreef wie lastig 't gewaes waas de minse te vinde die ech weite wie de eige plaatsnaam wuurt oetgespraoke, citeerde hae 'nne teks van de Venlose leedjesschriever Frans Boermans: 'Vraog 't ens aan deze en vraog 't ens aan dae, emes mót 't weite, ik weit allein neet wae!' 'nne Plaatsnaam wuurt in 't eige dörp mei anders oetgesprake as in de plaatse d'r umhaer en ouk is 't dök zoeë det de aldere 'm net iets anders weergaeve as de jóngere. Dök is me ouk gewind aan plaatseige spellinge, schrief me letters en zet me accente die gen beteikenis (mier) hebbe. In idder geval, zoeë zag hae, leet d'r heej veur 't iers 'n lies wao-in met groeëte deskundigheid en hiel zorgvöldig geprobeerd is de Limburgse name vas te legge. Veldeke haop det de gemeintes d'r noow ouk mei aan de slaag gaon.

Veurwaord - Toponiemelies

't Limburgs is erkind as streektaal. Det verplich ós um d'r actief mei aan de gank te blieve. Veldeke Limburg, det zich van 1926 aaf veur de instandhalding en bevordering van de volkscultuur - in 't biezónder van de dialekte - inzit, rich zich op vandaag mier en mier op 't laevend halde van ós taal in de rieke variatie wie die zich in ós Limburgse dialekte veurduit. 't Limburgs is gen standaardtaal maar gelökkig nog 'n echte, laevende volkstaal. Gemeintes gaeven al dök buurten en straote name die van aldshaer gebroek woorten of die truukgriepen op name die me in alde documente vindt. Staej veule d'r weer veur um straoten euren alde naam truuk te gaeven of ze werke mei aan de oetgaaf van lieste met twieëtalige straotname.

Dr. Joep Leerssen noom 't initiatief um 'n lies van Limburgs(talig)e plaatsname same te stelle. De Provincie Limburg vónd 't 'n gooj zaak um 'n register te hebbe van de plaatsname wie die in de plaats (stad, dörp, gehuch) zelf gebroek waere. Ze zag ós subsidie toe as weej zó'n lies woele make. 't Houfbesteur van Veldeke Limburg noom 't initiatief euver en stelden 'n kemissie same wao-in dr. Pierre Bakkes, dr. Herman Crompvoets en Frans Walraven zitting nome. De kemissie vónd drs. Frens Bakker bereid um de lies same te stelle. Frens ging iefrig aan 't werk. Hae zóch oet wie me in de verscheie Limburgse plaatse de eige stad, 't eige dörp, zien buurtschap of gehuch neump en schreef waat hae hoort systematisch in de Veldeke-spelling op. Det bleek 'n heidens werk te zien. Vind iers maar de gooj zegsmen. En as se die dan gevónde hes, zien die 't dök neet, neet gans of gaar neet, met-ein ens. De lies, die noow veur óch leet, verdeent 't zónder mier - ouk as me heej of dao zoel vinde det neet gans riechtig is waat d'r steit - um gepubliceerd te waere, umdet ze ós veur d'n ierste kier 'n weitenschappelik verantwaorde plaatsname-codificatie in 't Limburgs aanbuut. Wie-t geej weit, hantere weej al jaore de Veldeke-spelling, 'n spellingsysteem det met groeëte kinnis van ós dialekten óntworpen is en det veur alle streektalen in Limburg geschik is.

Jaomer genóg is dit spellingsysteem nog neet euveral ingeveurd of bekind genóg, zoeëdet d'r nogal wat ónofficiële schriefwiezes bestaon, die veur luuj van boete die plaats verwarrend zien. De plaatsname zien, wie al gezag, opgeschreve oetgaond van dreej beginsele:

1. d'n oetspraok van de plaatsnaam wie die in de plaats zelf gangbaar is; neet oetgespraoke, dus ónhuurbare, letters zien daodoor weggelaote.
2. notatie van de naam, wie dae oetgespraoke wuurt, in de Veldeke-spelling; dus zónder raekening te halde met plaatselik gangbare, ónofficiële spellinge;
3. name, of deile daovan, die van gelieken aafkóms zien, waere beej gelieke oetspraok 'tzelfde geschreve.

In 'n stök det veur iddere Limburger laesbaar mót zien, kint me neet anders as de gekaoze spelling kónsekwent toepassen en kónsekwent zien in de notatie van namen en lettergrepe. Dök steit de gekaoze spelling van 'nne plaatsnaam in de lies dus neet gans op zichzelf, maar is d'r samehang met de spelling van andere plaatsname die in de lies veurkómme. Kónsekwent gebroek van de lies door de ganse provincie haer is, waat ós betröf, zier aan te raoje. Want veur wae zit me plaatsnaambördjes neer? Veur de eige minsen of ouk veur zien gaste? Wae ós lies in de hand krieg - geej ouk - zal pesant efkes kieke wille wie zien eige woeën- of gebaorteplaats d'r vanaaf gekómmen is.

Veur wae, wie ik, oet Venlo kump, is d'r niks spannends aan: Venlo blief Venlo. Maar veur vuuël andere zal 't waal efkes winne zien. 'n Veurbeeld wao me ouk in de kemissie vuuël straevelerie met had, waas Weert. Is dit noow Wiert, wie Frens Bakker 't huurde, of Wieërt, wie ózzen Krink zich van aldshaer schrief? Kinnelikk kómme alletwieë de oetspraoke veur. Nao lank beraod is veur de schriefwies Wieërt gekaoze. Weej as houfbesteur van Veldeke Limburg hebbe neet te bestelle waat 'n gemeinte op eur naambördje zit. Maar weej meuge dao-euver toch waal 'nne wins hebbe? As geej ógge plaatsnaam in 't Limburgs wilt gaon schrieve, begin dan met in de lies te kieke, hald óch aan de Veldeke-spelling en as óch de oetkóms neet gans gaajt, beejveurbeeld umdet geej meint det 't toch anders mót, neem dan efkes kóntak met ós op. Weej zullen óch gaer verduutse waorum weej 't geschreve hebbe wie weej 't geschreve hebben en zulle dan ouk, as det nuuëdig zoel zien, gaer met óch same bekieke waat d'r veranderd zoel mótte waere. De door óch gekaozen en op de bördjes gezatte Limburgse plaatsname wille weej euver 'nne gas jaor publicere.

Leef minse! Weej staon as Veldeke aan 'n nie begin. Ós taal, deil van ós culturele erfgood, mótte weej in stand halde. Det vruuëg um 'nne niejen aanpak. Laote we ophuren ós te blieve straevelen euver waat gewaes is en laote weej ós d'rveur inzitten um de jóngere generaties te laote hure, laezen en zingen euver waat eur interesseert. Laote weej waat d'r nog is, waat we nog euverhebbe, in gooj harmonie propageren en blieve gebroeke. De klok dreit me neet truuk. 't Houfbesteur van Veldeke Limburg wet det dees lies, wie alles waat me op dit gebied duit, kritiek zal kriege. 't Haop aevel ouk det de lies aan 'n verantwaorde inveuring van 't Limburgse plaatsnaambördje - naeven 't Nederlandse - zal beejdrage. Weej zien gaer bereid dao op taalkundig terrein ózze steun aan te gaeve. Weej zien, veur alle dudelikheid, aevel gen politieke organisatie. Gaer bedanke weej drs. Frens Bakker en de leje van ós kemissie veur al 't werk det zeej met groeët zörg en kinnis van zake veur ós verzatte hebbe. En de Provincie Limburg veur eur financiële hölp. Names 't Houfbesteur van Veldeke Limburg

Drs. Lé Giesen, veurzitter
Venlo, 9-1-2003

Haolt op: Plaatsnamelies / Plaatsnamenlijst (PDF bestand, 205 kb)

Wilt d'r ein PDF-besjtand laeze, dan höbt d'r Adobe Acrobat Reader nuedig: