Yvonne de Vries sjreef euver de Kroedwes in en um Remunj.
Hie volg 'n besjrieving van de kroedwösj es wie dae in en um Valkeberg in Zuud-Limburg samegesjtèld waor.  Gepubliceerd in 2005 in  't Veldeke-orgaan.

Kroedwösj

In Zuud-Limburg, rònd Valkeberg aan de Geul, besjteit de kroedwösj in de volgende samesjtèlling: (zuug foto) 

't Blaad (hie mèt noot) van de dieke noot (walnoot), aels (bijvoet), hómmelskroed (leverkruid), hazegerf (duizendblad), maoter (kamille), terf (tarwe) en rogge (rogge).
De kollebloom (klaproas) ies extra.

Historie:

‘t Heidens gebroek um dankoffersj te bringe aan de gode woort door Katholieke kèrk aafgekäörd meh op ’n gegeve moment gekerstend.  Op de fièsdaag van Slevrouwe kroedwieje, Maria Hemelvaart op 15 augustus, vóng en vingk de wiejing van de kroedwösj in de kèrk plaats.    

In de archieve van ’t adelek sjtif St. Gerlach in Houthem sjteit in 1519 al ‘ne ‘Onser Liever Frauwen kruytweyngh dach’ vermeld.  ’t Ceremonieel herinnert aan ’t brandoffer veur de dóndergod Thor of Donar.   

‘n Ander euverlevering verhaolt van de apostele die bie ’t bezeuk aan ’t graaf van Maria, in de plaats van häör lichaam, blome en rukend kroed aantroffe.     

Op zölder of in de sjtal kreeg zoa’ne kroedwösj dan ’n plaetske tot ’t boete ‘ne kièr hómmelswaer (ónwaer) goof.     

Tal van blomename wieze nao dat gebruuk. Mèt de gedachte: es ’t hómmelt (dóndert) en ’t regent, dan ies ’t noadwaer gezegend,  goajde me ’n paar tekskes van dat kroed in ’t vuur van de kachel um ’t dreigend. ónheil aaf te were. Daobie baejde me tot St. Donatus, petroan van ’t ónwaer, en/of loos ’t evangelie van St. Jan (Johannes de Evangelis), dae ummer woort aangerope bie dreigend ónheil.    

Samesjtèlling

Zoa’ne kroedwösj waor samegesjtèld oet 7 plante: (7=heilig getal).
(In Venlo gebruke ze d'rsj 9).

(De herholinge in de naamgeving zint typerend).

2 van dees ónheilaafwerende plante:

Hómmelskroed, Koninginnekruid (Eupatorium can-nabinum)

Hómmelskroed, wilde Marjolein (Origanum vulgare)

Dónderpele, Koningskaars of Toorts (Verbascum Thapsus)      

Dónderkroed, St.Janskruid (Hypericum perforatum)

Dóndertore, Wilgenroosje (Epilobium augustifolium)

Dónderbloom, Klaproos Papaver rhoeas)

2 van dees heilende plante:

Dónderbloom, Valeriaan (Valeriana officinalis)

Hazegerf, Duizendblad (Achillea millefolium)

Wörmzäödsje, Boerenwormkruid (Chrysanthemum vulgare)

Maoter, Echte Kamille (Matricaria chamonilla)

Krampkroed, Tormentil (Potentilla erecta)

Aels, Bijvoet (Artemisia vulgaris)

Aels of Ruuksel, Absint-Alsem (Artemisia absinthum)

2 broadgrane: de kore-aore van

Rogge (Triticum cereale)

Terf, Tarwe (Triticum Vulgare)

1 boumvröch:

’t greun blaad van de Boumnoot, Walnoot (Juglans regia)

Gebruuk

Op de geboortedaag van de andere St. Jan, Johannes de Duiper, op 24 juni, ouch waal de miedzomerzónnewende geneump, woort ’t gedruèg kroed verbrend. Dees ièwenouw traditie sjteit bekènd ónder de naam St. Jansvure.
 

Dónderkroed, Maoter en Aels, geplök óp deze biezónderen daag, zouwe zoa väöl extra krach höbbe, dat ze neet allein tege brand en krenkdes besjermde meh ouch hekse, duvele, waerwuif en sjpoake verdreve.

In de sjtad en later ouch op ’t platteland, es de beteikenis zoa langzamerhand vergete ies, verzamele de luuj veur de voots ‘n veldboekèt gemengd mèt get boereblome oet de tuin. Dae wösj weurt dan, gezegend of neet, veur de seer of nostalgie in ’n vaas gezat of opgehange.

Els Diederen teks en foto 2005 ©

Valkebergs