Vóór de veearts kwam ...
Volksdiergeneeskunde in Limburgs Museum
Collectie Servais Hutschemakers
Vóór de veearts kwam…Volksdiergeneeskunde van weleer toont de unieke verzameling op het gebied van volksdiergeneeskunde die Servais Hutschemakers uit het Zuidlimburgse Banholt bijeenbracht. Het Limburgs Museum in Venlo laat zijn collectie tot 11 januari zien in een kleine presentatie. Er verscheen ook een boek over Hutschemakers en zijn verzameling voorwerpen en verhalen.
De verzameling Hutschemaker is zeer goed gedocumenteerd met onder meer veel van de verhalen die de gebruikers van de verschillende voorwerpen hebben verteld. Daardoor is er een directe schakel tussen materieel en immaterieel erfgoed. Het is een vrijwel verdwenen, geheimzinnige wereld van praktische oplossingen, kwakzalverij, toverij, geloof en bijgeloof. Een bijna ontoegankelijke universum dat alleen kan worden betreden door intimi, mensen die vertrouwen inboezemen.
Zo’n vertrouwenspersoon is Servais Hutschemakers, zelf boer geweest en zijn hele leven gefascineerd door het verleden. Aanvankelijk als amateur-archeoloog begonnen, maar vanaf 1981 vooral als etnograaf speurend naar gegevens over het onderwerp waar hij door gefascineerd raakte: volksdiergeneeskunde. De combinatie boer en inwoner van Banholt resulteerde in een bijzondere vertrouwenspositie die het mogelijk maakte de verhalen van streekgenoten over de vaak verborgen gebruiken, waar mensen niet zomaar en makkelijk over vertellen, te kunnen aanhoren en te kunnen documenteren. Zo ontstond in de loop der jaren een unieke collectie.
Zijn verzameling vond een plaats in zijn eigen huis en vol vuur en passie kon hij de vele bezoekers vertellen over de achtergrond van de gebruiksvoorwerpen, de directe verhalen die daar bij hoorden en in meer algemene zin over volksdiergeneeskunde in Zuid-Limburg. Ook voor een man die zich zo met het verleden heeft verbonden, gaan de dagen echter tellen. Bij het nadenken over de vraag wat er met zijn collectie moest gebeuren, kwam de gedachte op om deze een plaats te laten krijgen in het Limburgs Museum. Het museum was hier enthousiast over en bood aan een kleine tentoonstelling over dit onderwerp en een publicatie met de verhalen van de oorspronkelijke gebruikers. Vóór de veearts kwam…Volksdiergeneeskunde van weleer is hiervan het resultaat.
Bij de expositie is een publicatie uitgebracht waarin waarnemingen en verhalen gepresenteerd worden zoals Hutschemakers deze bij zijn bezoeken aan boeren heeft opgetekend. Hieraan is een groot aantal foto’s van originele voorwerpen en documenten toegevoegd. Dit maakt het boek tot een waardevolle bronnenpublicatie. De lezer maakt kennis met aandoeningen als “verruptheid”, “melkkoorts” en “krauwage” en met handelingen die ter genezing uitgevoerd werden. Zo plaatste men kaarsen, afbeeldingen van heiligen en souvenirs van bedevaartsplaatsen in de stal en liet men zieke dieren zegenen. Daarnaast werden vaak geneeskrachtige dranken, kruiden en andere natuurproducten gebruikt om het vee te genezen, maar men verrichtte ook handelingen als aderlaten en etterdracht. Diverse registers achter in het boek maken het mogelijk om op verschillende manieren de inhoud te doorzoeken. Er is bijvoorbeeld een overzicht van voorkomende plaatsnamen, van planten- en kruidennamen en van (volks-)diergeneeskundige termen. Vóór de veearts kwam… Volksdiergeneeskunde van weleer is verkrijgbaar in het Limburgs Museum en via de uitgever: www.sidestone.nl
Open dinsdag tot en met zondag 11-17 uur gesloten op maandagen,
25 december en 1 januari